Giải mã mức lãi suất cho vay cầm cố – bật mí bí mật

Trong báo cáo ngành tài chính thay thế mà Fiin Ratings công bố mới đây, Việt Nam có tới 27.000 cơ sở cho vay cầm cố, phục vụ hàng chục triệu khách hàng. Nhưng điều khiến thị trường này chịu nhiều định kiến, một phần, là “làn sương mờ” lãi suất mà họ đang áp dụng.

Dạo một vòng các cửa hàng cho vay cầm cố, nôm na là cầm đồ, người ta dễ dàng “choáng” trước mặt bằng lãi suất khác nhau. Các cửa hàng cầm đồ đơn lẻ, truyền thống thường áp dụng mức lãi suất ngày, cụ thể là 3.000đ/triệu/ngày. Chưa dừng lại, mức lãi suất này có thể biến động vào bất cứ thời điểm nào, dựa trên ý muốn của chủ cửa hàng mà không cần thông báo. Vào những thời điểm “nhạy cảm” như mùa nhập trường, mùa Tết… khi nhu cầu vay thời vụ tăng cao, mức lãi suất sẽ lên tới 3.500đ, thậm chí là 4.000đ/triệu/ngày.

Trong khi đó, các chuỗi cầm đồ hiện đại, hoạt động theo mô hình chuỗi và dựa trên nền tảng công nghệ mà Fiin Ratings nhắc tới lại tính lãi trên hệ số %. Tiêu biểu như chuỗi cầm đồ F88, doanh nghiệp chiếm đến 85% dư nợ cho vay của các chuỗi cầm đồ hiện đại, đang áp dụng lãi suất 1,6%/tháng. Mức lãi này được thông báo công khai tại cửa hàng và trên các phương tiện truyền thông. Mức lãi này là cố định và nếu có thay đổi thì cũng được thông báo rõ ràng. Theo ghi nhận, trong 24 tháng qua, lãi suất của F88 hoàn toàn không biến động.

Khác biệt giữa cách tính lãi của hai mô hình cầm đồ truyền thống, hiện đại như trên đã tạo ra một “làn sương mờ” khiến nhiều người mông lung khi muốn vay. Câu hỏi họ thường đặt ra là lãi 1,6%/tháng là cao hay thấp và so sánh hai cách tính lãi trên thế nào cho đúng?

Để có câu trả lời chính xác, cần quy đổi ra hệ giá trị %/năm theo cách tính của các tổ chức tín dụng chính quy như ngân hàng. Theo đó, lãi suất 3.000đ/triệu/ngày tương đương 109,5%/năm và 4.000đ/triệu/ngày là 146%/năm. Còn mức lãi suất 1,6%/tháng của F88 sẽ bằng 19,2%/năm.

Tất nhiên, nhiều người sẽ phản hồi rằng các cửa hàng cầm đồ hiện đại còn áp dụng thêm hai khoản phí là quản lý tài sản (Asset Management Fee) và quản lý khoản vay (Loan Management/Loan Servicing Fee). Điều này đúng vì điểm chung của các cửa hàng cầm đồ hiện đại là bàn giao tài sản cầm cố, đa phần là xe máy và ô tô chính chủ, cho khách hàng sử dụng, chỉ giữ lại đăng ký/cà vẹt xe chính chủ nên mức độ rủi ro tài sản và rủi ro khoản vay là rất cao. Đơn cử như F88, doanh nghiệp này đã công khai việc thu phí quản lý tài sản là để quản trị rủi ro hao mòn và thất thoát tài sản trong suốt thời gian vay còn phí quản lý khoản vay dùng để duy trì hệ thống vận hành, bao gồm mạng lưới PGD, hệ thống CNTT, nhân sự và nhiều giải pháp quản trị khác. Tất cả nhằm nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng. Trên thế giới, hầu hết các chuỗi cho vay cầm cố lớn từ các quốc gia Âu, Á, Mỹ, Phi đều tích hợp hai khoản phí này.

Với F88, sau khi cộng thêm hai khoản phí này, tổng chi phí vay đâu đó sẽ tương đương 30% – 32%/năm, tính theo hệ lãi suất phẳng. Chi phí này tương đương lãi suất vay từ các công ty tài chính tiêu dùng và vẫn “rẻ” hơn mức lãi theo ngày mà các cửa hàng cầm đồ truyền thống đang áp dụng.

Tuy nhiên, để phân định rõ ràng mức phí vay 1,6% của F88 là “rẻ” hay “đắt”, qua đó giải mật “làn sương mờ” lãi suất cầm đồ thì cần phải so sánh nhiều yếu tố khác. Cùng cho vay bằng đăng ký/cà vẹt xe như nhau nhưng hệ thống định giá tài sản dựa trên nền tảng công nghệ của F88 được đánh giá là khách quan hơn so với cách định giá dựa trên cảm tính “trông mặt mà bắt hình dong” của các cửa hàng cầm đồ truyền thống. Tiếp đến, việc lập hợp đồng cho vay tín dụng của các chuỗi cầm đồ hiện đại cũng đảm bảo tính pháp lý hơn hình thức viết giấy vay nợ cùng với giấy bán xe mà đa phần các cửa hàng cầm đồ truyền thống yêu cầu. Nếu xảy ra tranh chấp, việc có hợp đồng cho vay tín dụng hợp pháp sẽ giúp khách hàng sẽ không phải “cầm đằng lưỡi” như khi trong tay chỉ có tờ giấy vay nợ, giấy bán xe. Trong trường hợp khách hàng nợ quá hạn, việc nhắc nợ của chuỗi cầm đồ hiện đại cũng tuân thủ pháp luật hơn. Đó là chưa kể hiện có nhiều cá nhân đang núp bóng cửa hàng cầm đồ để cho vay tín dụng đen với những điều khoản vay và cách cho vay trái quy định pháp luật.

Cầm đồ là hình thức cho vay đơn giản, nhanh chóng, phù hợp với những người lao động bình dân như công nhân, tiểu thương, người làm nghề tự do không có hợp đồng lao động dài hạn, không chứng minh được thu nhập ổn định, không có lịch sử tín dụng tốt nên không đáp ứng được điều kiện vay của ngân hàng hay công ty tài chính tiêu dùng. Tuy nhiên, việc không xét thu nhập, không “soi” nợ xấu cũng khiến cầm đồ đối diện với những rủi ro rất riêng và việc các đơn vị này áp dụng mức lãi suất nhỉnh hơn ngân hàng, tương đương công ty tài chính là dễ hiểu, thậm chí là tất yếu. Dẫu vậy, trong phân khúc cho vay cầm cố, người vay vẫn có quyền cân nhắc, lựa chọn các đơn vị cho vay hoạt động công khai, minh bạch và có mức phí mà tự bản thân người đi vay đánh giá là “rẻ” hơn so với các đơn vị khác.